O Radzie Polityki Pieniężnej

Rada Polityki Pieniężnej powstała 17 lutego 1998 roku[1]. Jest konstytucyjnym organem państwa. Rozdział X Konstytucji RP z 1997 roku zatytułowany „Finanse publiczne”[2] mówi o Narodowym Banku Polskim oraz jego organach, w tym Radzie Polityki Pieniężnej. Ustawa zasadnicza określa jedynie najważniejsze zagadnienia dotyczące Rady (takie jak jej skład oraz najważniejsze zadania). Bardziej szczegółowe regulacje można znaleźć w Ustawie o Narodowym Banku Polskim[3], gdzie w artykule 6. czytamy, że organami NBP są: Prezes NBP, Rada Polityki Pieniężnej oraz Zarząd NBP. Polska Rada Polityki Pieniężnej powstała jako organ niezależny od Rządu, którego głównym zadaniem jest czuwanie nad stabilnością polskiej złotówki.

Niezależność Rady

Bardzo ważną cechą Rady jest jej niezależność. Dotyczy ona wielu kwestii takich jak finansowanie, funkcjonowanie, czy brak wpływu osobowego. Niezależność zachowują również członkowie Rady, co przejawia się m.in. w tym, że nie wykonują oni z zasady innych, etatowych obowiązków jako pracownicy NBP[4]. Nie wszystkie organy tego typu funkcjonujące w innych państwach świata mają podobne gwarancje niezależności od władz państwowych (np. banki centralne w Australii, Japonii, Kanadzie, Nowej Zelandii są zależne od tamtejszych rządów[5]). W tym kontekście pojawia się pytanie czym grozić może uzależnienie polityki pieniężnej (realizowanej przez bank centralny i jego organy) od rządu. Potrzeby finansowe rządów są z zasady nieograniczone. Zawsze znajdą się dodatkowe wydatki państwa, na które nie starcza środków z wpływów budżetowych. Każdy wydatek rządowy lub samorządowy musi mieć swoje źródło finansowania. Nawet jeśli wydatki są finansowane z długu zaciąganego przez państwo, to ten dług kiedyś trzeba będzie spłacić (i to wraz z odsetkami i innymi kosztami).

Tymczasem, w przypadku, gdy polityka pieniężna uzależniona jest od rządu, łatwo można wyobrazić sobie sytuację, w której bank centralny kreuje („dodrukowuje”) dodatkowy pieniądz na potrzeby rządu. Owszem, sprzyja to wzrostowi wydatków rządu, ale również stwarza presję inflacyjną. Z kolei nietrudno jest przypomnieć sobie Polskę z początku lat 90. (z kilkusetprocentowym wskaźnikiem inflacji) lub inne kraje (nawet dziś), które pogrążone są w wysokiej inflacji, a niekiedy bardzo wysokiej hiperinflacji, jak w Zimbabwe (w 2008 roku ceny podwajały się tam średnio co około 25 godzin). Można też przytoczyć znacznie bliższe nam przykłady, jak Rosja (inflacja na poziomie kilkunastu procent w 2015 roku), lub Ukraina (inflacja w granicach 50% w 2015 roku). Można również wyobrazić sobie sytuację, gdy jak w przykładzie ukraińskim – ceny rosną o 50% w ciągu roku. Takie zmiany destabilizują gospodarkę, nie sprzyjają eksportowi, a co chyba najważniejsze w kontekście powiązań międzynarodowych – bardzo negatywnie wpływają na wizerunek danej gospodarki. Rada Polityki Pieniężnej ma za zadanie dbać o sprzyjającą stabilności gospodarki i przeciwdziałać wspomnianym tu problemom.

W skład Rady wchodzi dziewięciu członków powoływanych, w równej liczbie, przez Prezydenta, Sejm i Senat spośród specjalistów z zakresu finansów, oraz Prezes NBP jako dziesiąty członek i jednocześnie przewodniczący Rady[6]. Kadencja członków RPP upływa po sześciu latach. Członkowie Rady mają silną pozycję, a organy uprawnione do ich powołania odwołują ich wyłącznie w przypadku[7]:

  1. zrzeczenia się funkcji;
  2. choroby trwale uniemożliwiającej sprawowanie funkcji;
  3. skazania prawomocnym wyrokiem sądu za popełnienie przestępstwa;
  4. złożenia niezgodnego z prawdą oświadczenia lustracyjnego, stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem sądu;
  5. przyczyn, o których mowa w art. 14 ust. 2. (bycie członkiem partii politycznej lub związku zawodowego).

Dodatkowo, w razie śmierci członka Rady, organ powołujący stwierdza wygaśnięcie jego mandatu.

W okresie kadencji członek Rady nie może zajmować żadnych innych stanowisk i podejmować działalności zarobkowej lub publicznej poza pracą naukową, dydaktyczną lub twórczością autorską, a za zgodą Rady wyrażoną w drodze uchwały (bez udziału zainteresowanego) dopuszczalna jest działalność w organizacjach międzynarodowych.

Przy obowiązujących przepisach, bez względu na to, jak dobrze jest oceniana działalność członka Rady, nie może on pełnić tej funkcji dwukrotnie:  funkcję członka Rady można pełnić tylko jedną kadencję[8]Po sześciu latach, członkowie Rady kończą pracę, a na ich miejsce powoływana jest nowa dziewiątka (plus Prezes NBP). Taka sytuacja powoduje, że wiedza i praktyka nabyte przez uprzednich członków nie są przekazywane „nowemu pokoleniu” polityków. Można by się zastanowić nad nieco innym rozwiązaniem, a mianowicie sekwencyjnością RPP. Przykładowo, ciekawym rozwiązaniem byłoby powoływanie co dwa lata kolejnych trzech członków na sześcioletnie kadencje. Przeciwdziałałoby to wspomnianej utracie wiedzy, a dodatkowo, jeszcze bardziej wzmacniałoby niezależność Rady, poprzez mniejszy wpływ na skład RPP partii będącej u władzy.

Zgodnie z art. 16 Ustawy o Narodowym Banku Polskim, posiedzenia Rady zwołuje przewodniczący co najmniej raz w miesiącu[9]. Posiedzenie Rady może być zwołane również na pisemny wniosek co najmniej trzech członków Rady. Ustalenia Rady podejmowane są w formie uchwał większością głosów, przy obecności co najmniej pięciu członków, w tym przewodniczącego Rady. W przypadku równej liczby głosów rozstrzyga głos przewodniczącego Rady.

 Zadania Rady Polityki Pieniężnej

 Decyzje podejmowane przez Radę mają daleko idące konsekwencje. Zgodnie z art. 12 Ustawy o Narodowym Banku Polskim, Rada Polityki Pieniężnej corocznie ustala założenia polityki pieniężnej i przedkłada je do wiadomości Sejmowi równocześnie z przedłożeniem przez Radę Ministrów projektu ustawy budżetowej. Rada składa Sejmowi sprawozdanie z wykonania założeń polityki pieniężnej w ciągu pięciu miesięcy od zakończenia roku budżetowego. W szczególności, Rada:

  1. ustala wysokość stóp procentowych NBP (co w konsekwencji dla przeciętnego obywatela może oznaczać na przykład większe bądź mniejsze koszty kredytów czy niższe lub wyższe oprocentowanie lokat);
  2. ustala stopy rezerwy obowiązkowej banków oraz spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych i wysokość jej oprocentowania (co sprzyja właściwemu zarządzaniu systemem bankowym przez bank centralny);
  3. określa górne granice zobowiązań wynikających z zaciągania przez NBP pożyczek i kredytów w zagranicznych instytucjach bankowych i finansowych (co jest związane m.in. z niezależnością polskiej polityki pieniężnej od instytucji zagranicznych);
  4. zatwierdza plan finansowy NBP oraz sprawozdanie z działalności NBP;
  5. przyjmuje roczne sprawozdanie finansowe NBP;
  6. ustala zasady operacji otwartego rynku (które są jednym z podstawowych narzędzi polityki pieniężnej realizowanej przez bank centralny i służą regulowaniu ilości pieniądza w obiegu).

W razie zagrożenia realizacji polityki pieniężnej, Rada może w drodze uchwały wprowadzić:

  1. ograniczenie wielkości środków pieniężnych oddawanych przez banki do dyspozycji kredytobiorców i pożyczkobiorców;
  2. obowiązek utrzymywania nieoprocentowanego depozytu w NBP od zagranicznych środków wykorzystanych przez banki i krajowych przedsiębiorców.

Wszystkie wspomniane wskaźniki bezpośrednio oddziałują na rynek finansowy, w szczególności banki. To zaś przekłada się na funkcjonowanie gospodarstw domowych i przedsiębiorstw.

Rada określa również zasady tworzenia i rozwiązywania rezerwy NBP na pokrycie ryzyka zmian kursu złotego w stosunku do walut obcych. Takie rezerwy zapewniają bezpieczeństwo płatnicze państwa oraz wpływają na wiarygodność finansową kraju wobec zagranicy[10]. Rada określa również zasady rachunkowości NBP, wzór bilansu, rachunku zysków i strat oraz zawartość informacji dodatkowej do sprawozdania NBP. Rada dokonuje oceny działalności Zarządu NBP w zakresie realizacji założeń polityki pieniężnej.

Bardzo ważną kompetencją RPP jest określanie bezpośredniego celu inflacyjnego. Strategia ta jest realizowana w Polsce od 1999 roku i polega na określeniu poziomu inflacji, do jakiego stara się doprowadzić bank centralny. Osiągnięcie zakładanego poziomu inflacji traktowane jest jako priorytet realizowanej polityki pieniężnej. Zgodnie z tą strategią, RPP ustaliła, że inflacja powinna wynosić 2,5% w skali roku (plus/minus jeden punkt procentowy). Oznacza to, że roczny wskaźnik cen dóbr konsumpcyjnych CPI (Consumer Price Index) powinien w każdym miesiącu znajdować się jak najbliżej 2,5 proc. Taki bezpośredni cel inflacyjny obowiązuje od 2004 roku[11].

Członkowie Rady nie zawsze są zgodni co do decyzji, jakie powinna podjąć Rada. Rynki podzieliły ich na tzw. gołębi i jastrzębi. Gołębie opowiadają się za niższymi stopami procentowymi – tym samym proponują liberalną (ekspansywną, miękką) politykę pieniężną. Jastrzębie proponują restrykcyjną (twardą) politykę pieniężną, czyli wyższe stopy procentowe[12].

Wpływ Rady Polityki Pieniężnej na gospodarstwa domowe

Polityka pieniężna realizowana przez Radę Polityki Pieniężnej ma bardzo duży wpływ na różne podmioty gospodarki. Jednym z nich są gospodarstwa domowe. Ten wpływ może być bardziej lub mniej bezpośredni.

Jednym z podstawowych instrumentów wykorzystywanych przez RPP są stopy procentowe NBP. Niekiedy, pod wpływem rosnącej inflacji, Rada decyduje się podnieść stopy procentowe banku centralnego. Taka zmiana zazwyczaj powoduje, że banki komercyjne, spółdzielcze, a także inne instytucje podnoszą swoje stopy procentowe[13]. Wówczas drożeją kredyty i wzrasta oprocentowanie lokat składanych w bankach. W ten sposób pieniądz jest droższy i jest to jeden z podstawowych sposobów walki z inflacją, czyli wzrostem cen. Najprościej można wytłumaczyć, że droższy pieniądz oznacza, że ludzie (według niektórych teorii ekonomicznych) zaciągają mniej droższych kredytów, mniej kupują i dzięki temu spadają ceny (albo przynajmniej nie ma presji na ich wzrost). Był to w naszym kraju skuteczny sposób walki z hiperinflacją w latach 90. [14].

Rada może podjąć również decyzję o obniżce stóp procentowych banku centralnego. Najczęściej ma to na celu pobudzenie wzrostu gospodarczego. Wówczas kredyty są tańsze; gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa zaciągają więcej kredytów; na rynek dociera więcej pieniędzy, co może pobudzać konsumpcję (np. konsumpcję na kredyt) i wzmacniać wzrost gospodarczy[15]. Szacunki wskazują, że gdy stopa oprocentowania kredytów spada o 50 punktów bazowych (pół punktu procentowego – 0,5%), to dla kredytu o wartości 100 tys. złotych zaciągniętego na 30 lat oznacza to spadek raty o ok. 25–30 zł[16]. Niestety, obniżki stóp procentowych z zasady powodują również negatywne konsekwencje w postaci wzrostu inflacji, a oprocentowanie lokat składanych w bankach również spada. Zasadniczo, bank centralny powinien obniżać swoje stopy procentowe i tym samym dostarczać na rynek tym więcej pieniądza, im szybciej wzrasta gospodarka. Przy niskim wzroście gospodarki, większa ilość pieniądza na rynku prowadzi do inflacji.

Poniższy wykres przedstawia podstawowe stopy procentowe NBP. Jeśli jest tak, jak powiedzieliśmy przed chwilą; i bank centralny (a dokładniej Rada Polityki Pieniężnej) podejmuje decyzje o wysokości stóp procentowych biorąc pod uwagę wysokość inflacji, to poniższy wykres pokazuje też, jak silna była inflacja w danym okresie. I rzeczywiście, najwyższe wskaźniki inflacji notowano na początku lat 90., potem sukcesem było obniżenie wskaźnika inflacji do wartości jednocyfrowej, a w ostatnich latach udaje się utrzymywać inflację na niskim, kontrolowanym poziomie. Pojawiła się nawet deflacja (czyli ujemna inflacja) w wybranych okresach, z którą często trudniej jest walczyć niż z inflacją i która również jest niekorzystna dla gospodarki[17].

stopy

Uwaga: podano wartości z końca okresów. Stopa kredytu lombardowego określa cenę, po jakiej bank centralny udziela bankom komercyjnym i spółdzielczym pożyczek pod zastaw papierów wartościowych. Stopa redyskontowa określa cenę po jakiej bank centralny przyjmuje od banków komercyjnych i spółdzielczych weksle do redyskonta (weksle te muszą spełniać określone wymagania). Stopa referencyjna określa rentowność bonów pieniężnych emitowanych przez Narodowy Bank Polski w ramach podstawowych operacji otwartego rynku. Wysokość stopy referencyjnej wpływa na poziom WIBOR-u (Warsaw Interbank Offered Rate), który stanowi podstawę oprocentowania większości kredytów. Aktualne wartości stóp procentowych można znaleźć na: http://www.nbp.pl/home.aspx?f=/dzienne/stopy.htm.
Źródło: http://www.nbp.pl/home.aspx?f=/dzienne/stopy_archiwum.htm (30.12.2015).

Należy jeszcze tylko pamiętać, że zmiany stóp procentowych dokonywane przez Radę Polityki Pieniężnej nie od razu wpływają na rynek (czyli m.in. na kredyty udzielane gospodarstwom domowym i przedsiębiorstwom).  W różnych krajach decyzje podejmowane przez bank centralny mają wpływ na rynek po około 6-24 miesiącach[18]. Dlatego ważne jest, aby Rada Polityki Pieniężnej brała pod uwagę również prognozy inflacji i innych wskaźników makroekonomicznych. W ten sposób może podejmować działania wyprzedzające, antycypujące i skuteczniej bronić stabilności pieniądza.

Zmiany stóp procentowych banku centralnego mają bezpośredni wpływ na wysokość maksymalnego oprocentowania kredytów i pożyczek. Może ono wynosić maksymalnie dwa razy tyle, co stopa referencyjna NBP powiększona o 3,5 punktu procentowego. Jest to szczególnie istotne w przypadku kredytów konsumpcyjnych[19] (w tym kart kredytowych). Pamiętać jednak należy, że koszt kredytu czy pożyczki obejmuje także szereg innych opłat i prowizji wykraczających poza samo oprocentowanie.

Zmiany stóp procentowych i inne decyzje podejmowane przez RPP powodują również pośrednio zmiany na rynku[20]. Często w sytuacji, gdy stopy procentowe w Polsce rosną, rośnie również kurs polskiego złotego. Tym samym spada kurs walut obcych i kredyty zaciągnięte np. we frankach szwajcarskich stają się tańsze – raty kredytów zaciągniętych we frankach spadają. Jeżeli natomiast działania podejmowane przez bank centralny są negatywnie oceniane przez inwestorów międzynarodowych (np. pojawia się wysoka inflacja), wówczas kurs polskiego złotego spada. Tym samym kurs walut obcych rośnie, a kredyty zaciągnięte w walutach obcych są droższe.

Inwestorzy funkcjonujący na rynku giełdowym mają z kolei swoje oczekiwania co do poziomu stóp banku centralnego. Zmiany stóp procentowych banku centralnego powodują spadki albo wzrosty kursów giełdowych. W szczególnej sytuacji są banki notowane na Warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych. Decyzje Rady Polityki Pieniężnej oceniane przez inwestorów jako pozytywne dla rozwoju i zysków banków (na przykład wzrost stóp procentowych NBP) powodują zasadniczo wzrost kursów akcji banków notowanych na giełdzie. I odwrotnie, decyzje negatywne wpływają zazwyczaj negatywnie na kursy.

Rada Polityki Pieniężnej ustala również wysokość rezerw obowiązkowych banków i kas oszczędnościowo-kredytowych w banku centralnym. Historycznie traktowano takie rezerwy jako zabezpieczenie na wypadek upadku banku. Dziś funkcja zabezpieczająca rezerwy obowiązkowej jest znikoma, a ochroną dla depozytów ludności zgromadzonych w bankach jest Bankowy Fundusz Gwarancyjny[21].

W ostatnich latach, na skutek kryzysu gospodarczego, jaki przetoczył się przez szereg krajów, wiele banków centralnych zwraca szczególną uwagę na stabilność systemu finansowego i całej gospodarki. Podobnie w Polsce, „Rada kładzie zwiększony nacisk na elastyczne stosowanie strategii celu inflacyjnego oraz na konieczność włączenia polityki makroostrożnościowej do instrumentarium polityki stabilizacyjnej państwa”[22]. Taka stabilność jest bardzo ważna dla gospodarstw domowych w długiej perspektywie. Tylko wtedy, gdy sytuacja gospodarcza jest stabilna, można planować zakupy na raty, a tym bardziej zaciągać kredyty hipoteczne na 30 lat. Wahania w gospodarce powodują ryzyko i niepewność, któremu ma zapobiegać właściwie realizowana polityka pieniężna.

Polityka pieniężna w innych krajach

W większości demokratycznych krajów funkcjonuje kolegialny organ realizujący politykę pieniężną. Zazwyczaj na czele takiej rady stoi prezes banku centralnego.

Odpowiednikiem polskiej Rady Polityki Pieniężnej w USA jest Federalny Komitet Otwartego Rynku (the Federal Open Market Committee, FOMC), który składa się z siedmioosobowej Rady Gubernatorów Systemu Rezerwy Federalnej[23]  oraz pięciu prezydentów Banku Rezerwy Federalnej. Federalny Komitet spotyka się regularnie osiem razy w roku, a także, w razie potrzeby, w innych terminach[24].

Nadrzędnym celem polityki pieniężnej amerykańskiego Systemu Rezerwy Federalnej jest, inaczej niż w Polsce, zapewnienie maksymalnego zatrudnienia (poprzez pobudzenie wzrostu gospodarczego), stabilnych cen i umiarkowanych długoterminowych stóp procentowych. Oczekuje się, że System Rezerwy Federalnej będzie przyczyniać się również do zapewnienia stabilności finansowej i poprawy efektywności gospodarki, dzięki zapobieganiu zakłóceniom finansowym oraz ich rozprzestrzenianiu się poza sektor finansowy[25].

Z kolei w Wielkiej Brytanii, głównym celem banku centralnego jest dbanie o stabilność funta, co ma sprzyjać nieinflacyjnemu wzrostowi gospodarczemu i zatrudnieniu. Tam jednak to rząd podejmuje decyzję co do wysokości celu inflacyjnego[26], który obecnie wynosi 2% [27] . Dziewięcioosobowy Komitet Polityki Pieniężnej decyduje natomiast o stopach procentowych tak, aby sprzyjały one realizacji celu inflacyjnego. Pięciu członków jednocześnie pełni funkcje zarządcze w Banku Anglii (the Governor – odpowiednik prezesa, dwóch Deputy Governors – wiceprezesów, the Chief Economist – główny ekonomista, oraz the Executive Director for Markets – dyrektor wykonawczy ds. rynków)[28]. Czterej członkowie Komitetu to z założenia niezależni członkowie zewnętrzni – nie związani z bankiem centralnym, wybierani przez Kanclerza Skarbu[29].

Głównym celem Europejskiego Banku Centralnego jest utrzymanie stabilności cen, a dokładniej utrzymanie w średnim okresie zharmonizowanego wskaźnika cen dóbr i usług konsumpcyjnych na poziomie bliskim (ale niższym niż)[30] 2%. Rada Prezesów (the Governing Council) składa się z sześciu członków Zarządu EBC oraz dziewiętnastu prezesów banków centralnych krajów członkowskich strefy euro. Rada podejmuje decyzje dotyczące wysokości stóp procentowych EBC podczas swoich spotkań, które mają zazwyczaj miejsce dwa razy w miesiącu we Frankfurcie nad Menem[31].

Przyszłość Rady Polityki Pieniężnej

Najbliższa przyszłość polskiej Rady Polityki Pieniężnej to wybory nowego składu Rady, które będą miały miejsce w pierwszych miesiącach 2016 roku. Ze starego składu Rady pozostanie Prezes NBP (którego kadencja kończy się w czerwcu 2016 roku), a także jeden z członków, który swoje prace w Radzie rozpoczął w trakcie trwania mijającej kadencji (po rezygnacji poprzedniego członka Rady w 2013 roku)[32].

W nieco dłuższej perspektywie, wstępując do Unii Europejskiej, Polska zobowiązała się wprowadzić euro i zastąpić nim polską złotówkę. Nie podano kiedy ma to nastąpić, a zatem teoretycznie może to być w 2020 lub na przykład w 2077 roku. Wprowadzenie euro w Polsce będzie zależało od kondycji samej waluty euro,  kondycji europejskich gospodarek, od nastrojów panujących w społeczeństwie, ale przede wszystkim od politycznych negocjacji pomiędzy władzami Polski i Unii Europejskiej. Dlaczego jest to ważne? Wprowadzenie euro w Polsce będzie oznaczać przeniesienie najważniejszych zadań związanych z polityką pieniężną do Europejskiego Banku Centralnego. Tym samym polska Rada Polityki Pieniężnej, w jej obecnym kształcie, straci sens istnienia. W praktyce jednak, wprowadzenie w Polsce waluty euro wymaga czasu, zatem przez najbliższe lata Rada Polityki Pieniężnej pozostaje organem państwa kształtującym politykę pieniężną, która wpływa na nas wszystkich.

Opracował  dr Jerzy Kaźmierczyk – adiunkt na Uniwersytecie Ekonomicznym w Poznaniu. Tłumacz i szkoleniowiec. Członek Rady Naukowej Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego i jej sekretarz. Członek Zarządu oraz Prezydium Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego w Zielonej Górze, Wojewódzkiej Rady Rynku Pracy przy Marszałku Województwa Lubuskiego a także członek-założyciel Stowarzyszenia Wspierania Inicjatyw Edukacyjnych i Przedsiębiorczości przy Zespole Szkół Ekonomicznych w Zielonej Górze. Autor wielu publikacji naukowych.

Literatura:

Burdekin R.C.K., Willett T.D., „The importance of central bank independence”, w: R.C.K. Burdekin, F. Langdana, Budget Deficits and Economic Performance, Nowy Jork 2015.

Hansen S., McMahon M., Velasco Rivera C., „Preferences or Private Assessments on a Monetary Policy Committee?”, http://www2.warwick.ac.uk/fac/soc/economics/staff/mfmcmahon/research/hmv_2014_final.pdf (30.12.2015).

Hayashi F, Prescott E.C., „The 1990s in Japan: A Lost Decade”, http://fhayashi.fc2web.com/Prescott1/Postscript_2003/hayashi-prescott.pdf (30.12.2015).

Kaźmierczyk J., 2012, Sytuacja gospodarcza Grecji – skutki liberalizmu czy etatyzmu?, „Studia Oeconomica Posnaniensia” (poprzedni tytuł: „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu”), 230.

Monetary Policy and the Economy, http://www.federalreserve.gov/pf/pdf/pf_2.pdf (30.12.2015).

Ryzyko kursowe w banku centralnym, NBP, Warszawa 31.01.2007, https://www.nbp.pl/statystyka/rachunkowosc/ryzykokursowe.pdf (1.01.2016), s. 1.

Założenia polityki pieniężnej na rok 2016, RPP, NBP, Warszawa 2015, https://www.nbp.pl/polityka_pieniezna/dokumenty/zalozenia/zalozenia_pp_2016.pdf (1.1.2016).

Żywiecka H., „Niestandardowe działania banków centralnych w warunkach globalnego kryzysu finansowego”, praca doktorska, Poznań 2012, http://www.wbc.poznan.pl/Content/316579/Zywiecka_Hanna_praca_doktorska.pdf (30.12.2015).

Ustawa z dnia 9 października 2015 r. o zmianie ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2015 poz. 1830).

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964r., Nr 16, poz.93, z późn. zm.).

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim, (Dz. U. z 2013 r. poz. 908, z późn. zm.).

http://stat.gov.pl/wskazniki-makroekonomiczne/ (29.12.2015).

http://tvn24bis.pl/pieniadze,79/rpp-tnie-stopy-procentowe,520884.html (31.12.2015).

http://www.bankofengland.co.uk/about/Pages/people/mpc.aspx (30.12.2015).

http://www.bankofengland.co.uk/monetarypolicy/Pages/overview.aspx (30.12.2015).

http://www.federalreserve.gov/monetarypolicy/default.htm (30.12.2015).

http://www.nbp.pl/home.aspx?f=/dzienne/stopy_archiwum.htm (30.12.2015).

http://www.nbp.pl/home.aspx?f=/dzienne/stopy.htm (30.12.2015).

http://www.nbp.pl/home.aspx?f=/polityka_pieniezna/polityka_pieniezna.html (30.12.2015).

http://www.nbp.pl/home.aspx?f=/polityka_pieniezna/rada.html (30.12.2015).

http://www.polskieradio.pl/13/273/Artykul/1560938,W-Senacie-czterech-kandydatow-do-Rady-Polityki-Pienieznej (6.1.2016).

http://www.polskieradio.pl/42/4394/Artykul/1455438,Rada-Polityki-Pienieznej (30.12.2015).

https://www.ecb.europa.eu/ecb/orga/decisions/govc/html/index.en.html (30.12.2015).

https://www.ecb.europa.eu/mopo/decisions/html/index.en.html (30.12.2015).

https://www.ecb.europa.eu/mopo/html/index.en.html (30.12.2015).

Przypisy

[1] http://www.nbp.pl/home.aspx?f=/polityka_pieniezna/rada.html (31.12.2015).

[2] Pod pojęciem „finansów publicznych” zazwyczaj rozumie się, najprościej ujmując, finanse rządu, samorządu, ubezpieczeń społecznych i jednostek państwowych z nimi bezpośrednio powiązanych. Zwyczajowo wyłącza się z tego zakresu bank centralny i politykę pieniężną rozdzielając finanse publiczne od polityki pieniężnej, co wynika m.in. z zasady niezależności banku centralnego i Rady Polityki Pieniężnej od Rządu RP, ale ustawodawca zdecydował się określić zadania Rady w rozdziale Konstytucji dotyczącym właśnie finansów publicznych. Nie wpływa to zasadniczo na funkcjonowanie Rady.

[3] Art. 13 Ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim, (Dz. U. z 2013 r. poz. 908, z późn. zm.).

[4] S. Hansen, M. McMahon, C. Velasco Rivera, „Preferences or Private Assessments on a Monetary Policy Committee?”, http://www2.warwick.ac.uk/fac/soc/economics/staff/mfmcmahon/research/hmv_2014_final.pdf (30.12.2015), s. 1.

[5] R.C.K. Burdekin, T.D. Willett, „The importance of central bank independence”, w: R.C.K. Burdekin, F. Langdana Budget Deficits and Economic Performance, Nowy Jork 2015, s. 65.

[6] Aktualny skład RPP można znaleźć na stronie internetowej NBP: http://www.nbp.pl/home.aspx?f=/polityka_pieniezna/rada.html (30.12.2015). Prezes NBP jest powoływany przez Sejm na wniosek Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na sześcioletnią kadencję.

[7] Art. 13 Ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim, (Dz. U. z 2013 r. poz. 908, z późn. zm.).

[8] Art. 13 Ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim, (Dz. U. z 2013 r. poz. 908, z późn. zm.). Może zdarzyć się sytuacja, w której któryś z członków Rady przedwcześnie zakończy swoją pracę w Radzie. Wówczas kadencja nowego członka Rady (zastępującego odchodzącą osobę) trwa sześć lat i kończy się w innym terminie, niż kadencja pozostałych członków.

[9] Art. 16 Ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim, (Dz. U. z 2013 r. poz. 908, z późn. zm.).

[10] Ryzyko kursowe w banku centralnym, NBP, Warszawa 31.1.2007, https://www.nbp.pl/statystyka/rachunkowosc/ryzykokursowe.pdf (1.1.2016), s. 1.

[11] http://www.nbp.pl/home.aspx?f=/polityka_pieniezna/polityka_pieniezna.html (30.12.2015); Założenia polityki pieniężnej na rok 2016, RPP, NBP, Warszawa 2015, https://www.nbp.pl/polityka_pieniezna/dokumenty/zalozenia/zalozenia_pp_2016.pdf (1.1.2016), s. 6.

[12] http://www.polskieradio.pl/42/4394/Artykul/1455438,Rada-Polityki-Pienieznej (30.12.2015).

[13] Można zadać sobie pytanie, dlaczego banki naśladują zmiany stóp procentowych dokonywane przez bank centralny? Najprostszym wyjaśnieniem będzie, że banki komercyjne i spółdzielcze również pożyczają pieniądz od banku centralnego. Dlatego jeśli koszt takiej pożyczki rośnie (bo bank centralny podniósł swoje stopy procentowe), to rosną również koszty pożyczek i kredytów, jakie banki chcą udzielać gospodarstwom domowym i przedsiębiorstwom.

[14] Ponadto, utrzymywanie stóp procentowych na stosunkowo wysokim poziomie może powodować (jak w przypadku Polski w latach 90.) napływ kapitału spekulacyjnego. Taki kapitał, z jednej strony jest mile widziany, ponieważ zwiększa płynność rynku finansowego i przyczynia się do rozwoju gospodarki. Z drugiej jednak strony, ze swojej natury, skłonny jest do szybkiej ucieczki z danego kraju (gdy tylko warunki do inwestowania w innych krajach będą lepsze). Z takim przykładem mieliśmy do czynienia w Rosji w 1998 roku, kiedy na skutek paniki i ograniczenia zaufania światowych inwestorów do władz rosyjskich, nastąpił masowy odpływ kapitału za granicę Rosji, co dało impuls do innych zmian na rynku, a w konsekwencji do głębokiego kryzysu gospodarczego, którego skutki mocno odczuli obywatele Rosji. Taki mechanizm odpływu kapitału spekulacyjnego był powodem wielu kryzysów gospodarczych na świecie.

[15] Postępuje tak m.in. bank centralny Stanów Zjednoczonych. Napędza w ten sposób koniunkturę i pobudza wzrost gospodarczy. Pojawia się pytanie czy nie może tak robić również polski bank centralny? Teoretycznie może. W praktyce zaufanie do pieniądza ma bardzo duże znaczenie nie tylko dla rynku pieniądza (banków i innych instytucji finansowych), ale także dla całych gospodarek. Gospodarka USA różni się od gospodarki Polski stopniem zaufania. Zaufanie światowych inwestorów do gospodarki USA jest zdecydowanie większe niż ich zaufanie do polskiej gospodarki. W ten sposób „dodruk pieniądza” przez USA nie ma tak negatywnych skutków, jak w przypadku Polski. Oczywiście można i należy pytać o długoterminowe konsekwencje takiego „dodruku”. Przykład kryzysu, jaki miał miejsce w USA od 2007 roku, pokazuje, że zbyt liberalne przyznawanie kredytów (czyli tak naprawdę „druk pieniądza”) może prowadzić do poważnych problemów. Podczas ostatniego kryzysu gospodarczego w USA tysiące mieszkańców straciło swoje domy, ponieważ nie było w stanie spłacić kredytów zaciągniętych wcześniej przy niskiej stopie procentowej. Późniejszy rynkowy wzrost stopy procentowej w USA spowodował, że ich długi nagle wzrosły. Dołożyły się do tego inne komplikacje, o których można przeczytać w: J. Kaźmierczyk, 2012, Sytuacja gospodarcza Grecji – skutki liberalizmu czy etatyzmu?, „Studia Oeconomica Posnaniensia” (poprzedni tytuł: „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu”), 230, s. 76–94.

[16] http://tvn24bis.pl/pieniadze,79/rpp-tnie-stopy-procentowe,520884.html (31.12.2015).

[17] http://stat.gov.pl/wskazniki-makroekonomiczne/ (29.12.2015). Przykładem kraju, w którym deflacja przyczyniła się do powstania głębokiego kryzysu gospodarczego jest Japonia. Okres tamtejszego zastoju lat 90. nazwano „straconą dekadą”. F Hayashi, E.C. Prescott, „The 1990s in Japan: A Lost Decade”, http://fhayashi.fc2web.com/Prescott1/Postscript_2003/hayashi-prescott.pdf (30.12.2015).

[18] Wynika to m.in. z tego, że banki aktualizują oprocentowanie kredytów co kilka miesięcy (często co 3 miesiące).

[19] Art. 359, Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964r., Nr 16, poz.93, z późn. zm.).

Art. 2., Ustawy z dnia 9 października 2015 r. o zmianie ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2015 poz. 1830). Przykładowo, jeśli stopa referencyjnej wynosi 1,5%, to maksymalne oprocentowanie kredytów i pożyczek może wynosić 2 x (1,5%+3,5%), czyli 10% w skali roku.

[20] Takie zmiany wymagają indywidualnej oceny, ponieważ często jeden czynnik powoduje zmianę kilku innych i potrzebna jest głębsza analiza.

[21] Rezerwa obowiązkowa ma na celu łagodzenie wpływu bieżących zmian płynności sektora bankowego na stopy procentowe na rynku międzybankowym. http://www.nbp.pl/home.aspx?f=/o_nbp/informacje/polityka_pieniezna.html (1.1.2016).

[22] Założenia polityki pieniężnej na rok 2016, RPP, NBP, Warszawa 2015, https://www.nbp.pl/polityka_pieniezna/dokumenty/zalozenia/zalozenia_pp_2016.pdf (1.1.2016), s. 8.

[23] Członkowie powoływani są przez prezydenta za radą i zgodą Senatu. Członkowie pełnić mogą jednocześnie funkcje zarządcze w samym banku centralnym. S. Hansen, M. McMahon, C. Velasco Rivera, op.cit. s. 1.

[24] http://www.federalreserve.gov/monetarypolicy/default.htm (30.12.2015).

[25] Monetary Policy and the Economy, http://www.federalreserve.gov/pf/pdf/pf_2.pdf (30.12.2015); H. Żywiecka, „Niestandardowe działania banków centralnych w warunkach globalnego kryzysu finansowego”, praca doktorska, Poznań 2012, s. 42, http://www.wbc.poznan.pl/Content/316579/Zywiecka_Hanna_praca_doktorska.pdf (30.12.2015).

[26] Zharmonizowany wskaźnik cen dóbr i usług konsumpcyjnych – HCPI.

[27] http://www.bankofengland.co.uk/about/Pages/people/mpc.aspx (30.12.2015); H. Żywiecka, op.cit. s. 44.

[28] S. Hansen, M. McMahon, C. Velasco Rivera, op.cit., s. 3.

[29] http://www.bankofengland.co.uk/monetarypolicy/Pages/overview.aspx (30.12.2015).

[30] https://www.ecb.europa.eu/mopo/html/index.en.html (30.12.2015).

[31] https://www.ecb.europa.eu/mopo/decisions/html/index.en.html (30.12.2015);

https://www.ecb.europa.eu/ecb/orga/decisions/govc/html/index.en.html (30.12.2015).

[32] http://www.polskieradio.pl/13/273/Artykul/1560938,W-Senacie-czterech-kandydatow-do-Rady-Polityki-Pienieznej (6.1.2016).