PODSUMOWANIE MONITORINGU WYBORU CZŁONKÓW RADY MEDIÓW NARODOWYCH

logoptefsb-logo-simple-600x600

 

Monitoring prowadziły Fundacja Batorego i Ogólnopolska Federacja Organizacji Pozarządowych.

Rada Mediów Narodowych powołana została ustawą o Radzie Mediów Narodowych z dnia 22 czerwca 2016 roku. Jej kompetencje pokrywają się w pewnych obszarach lub przejmują niektóre kompetencje  Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji. Jej głównym zadaniem jest powoływanie i odwoływanie zarządów telewizji publicznej, polskiego radia i Polskiej Agencji Prasowej. W myśl ustawy Rada Mediów Narodowych składa się z pięciu członków, z których trzech wybiera sejm, a dwóch powołuje prezydent spośród kandydatów zgłaszanych przez dwa największe opozycyjne kluby parlamentarne. Kadencja rady trwa 6 lat ( więcej o RMN).

  1. Kandydaci wybierani przez sejm

Procedura wyboru kandydatów przez sejm do RMN  rozpoczęła się 15 lipca 2016 roku wraz z ogłoszeniem przez Marszałka Sejmu druku nr 717  z listą zgłoszonych przez kluby i koła kandydatów[1]. Wcześniej w dniu 7 lipca 2016 roku marszałek  ogłosił nabór i wyznaczył zaledwie sześć dni na składanie kandydatur – termin przyjmowania zgłoszeń upływał 13 lipca. Trójkę kandydatów zgłosił jeden klub parlamentarny Prawa i Sprawiedliwości. Byli to: Krzysztof Czabański, Elżbieta Kruk i Joanna Lichocka.

Do kandydatów wysłane zostały listy z prośbą o odpowiedzi na pytania zawarte w kwestionariuszu monitoringowym, na podstawie których opracowywany był profil kandydatów. Żaden z kandydatów nie odpowiedział na prośbę o wypełnienie kwestionariusza. W efekcie, profile osobowe kandydatów do rady zostały opracowane na podstawie informacji biograficznych zawartych w druku sejmowym oraz materiałów wyszukanych przez zespół monitorujący ze źródeł ogólnie dostępnych.

Trójka kandydatów to osoby publiczne, związane z partią Prawa i Sprawiedliwości. Dwie kandydatki są posłankami Prawa i Sprawiedliwości zasiadającymi w sejmowej Komisji Kultury i Środków Przekazu; Elżbieta Kruk jest przewodniczącą sejmowej Komisji Kultury i Środków Przekazu, która opiniować miała kandydatów do Rady Mediów Narodowych, Krzysztof Czabański to pełnomocnik rządu ds. reformy mediów publicznym i do chwili zgłoszenia kandydatury do rady  był sekretarzem stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Kandydaci klubu parlamentarnego Prawa i Sprawiedliwości byli zaangażowani w prace nad poselskim projektem ustawy o Radzie Mediów Narodowych, na podstawie którego dokonywany jest wybór jej członków.

Zaopiniowanie kandydatów miało się odbyć na posiedzeniu sejmowej Komisji Kultury i Środków Przekazu w dniu 20 lipca 2016 roku. Spotkanie to było zamknięte dla organizacji społecznych; przewodnicząca komisji, a jednocześnie kandydatka do rady, posłanka Elżbieta Kruk odmówiła obserwatorom z ramienia Fundacji i OFOP zgody na udział w posiedzeniu.

Przebieg posiedzenia można było obserwować on-line, za pośrednictwem telewizji parlamentarnej.  Posiedzenie trwało niecałą godzinę. Podczas posiedzenia komisji posłowie z partii opozycyjnych w swoich wypowiedziach poddali ostrej krytyce pomysł utworzenia Rady Mediów Narodowych i fakt kandydowania do niej czynnych polityków. Samym kandydatom zadali niewiele pytań. Dotyczyły one łączenia funkcji przewodniczącej Komisji Kultury i Środków Przekazu z funkcją członka Rady Mediów Narodowych, przyszłości ośrodków regionalnych telewizji i radia oraz oceny pluralizmu mediów publicznych pod obecnymi rządami. Ani zadawane pytania ani odpowiedzi  udzielone przez kandydatów na pytania nie  pozwoliły na poznanie ich kompetencji i przydatności do funkcji, jaką mieli pełnić.

Dwa dni później, 22 lipca 2016 roku, na posiedzeniu plenarnym, sejm po krótkiej i burzliwej dyskusji posłów powołał bezwzględną większością głosów troje kandydatów zgłoszonych przez klub parlamentarny Prawa i Sprawiedliwości w skład Rady Mediów Narodowych.

Cała sejmowa procedura wyboru członków rady trwała w sumie 7 dni. Kandydaci nie mieli możliwości przedstawienia koncepcji swojej roli w radzie i wizji jej funkcjonowania. Nie było też możliwości zadania im pytań przez przedstawicieli środowisk twórców, producentów radiowych i telewizyjnych, środowiska dziennikarskiego, pracowników mediów publicznych, związków zawodowych, ekspertów i widzów.

  1. Kandydaci wybierani przez Prezydenta RP

Prezydent, zgodnie z ustawą wyznaczył klubom opozycyjnym czternastodniowy termin zgłaszania (przypadający nie później niż 30 dni od dnia wejścia ustawy w życie), który upływał 21 lipca . Dwa opozycyjne kluby parlamentarne zgłosiły po dwóch kandydatów. Klub Platformy Obywatelskiej zgłosił kandydatury Juliusza Brauna i Janusza Kijowskiego. Klub Kukiz’15 zgłosił Marka Mnicha i Grzegorza Podżornego.

Klub Platformy Obywatelskiej w odpowiedzi na list obserwatorów (patrz wprowadzenie) przekazał noty biograficzne  zgłoszonych kandydatów (nota J. Brauna, nota J. Kijowskiego).  Klub Kukiz’15 na prośbę o udostępnienie materiałów biograficznych przesłał kopię noty prasowej, w której bardzo krótko przedstawiono kandydatów.

Wszystkie kandydujące osoby poproszone zostały przez obserwatorów o wypełnienie kwestionariusza osobowego, jednak żaden z kandydatów go nie wypełnił. Juliusz Braun przekazał  notę biograficzną i uzasadnienie wyboru przesłane prezydentowi przez rekomendujący go klub.

Dnia 26 lipca 2016 roku prezydent spośród czterech przedstawionych mu kandydatów, powołał dwóch członków rady: Juliusza Brauna i Grzegorza Podżornego. O fakcie ich powołania poinformowano w komunikacie o powołaniu na stronie Prezydent.pl, nie zamieszczono w nim jednak danych biograficznych powołanych członków ani uzasadnienia ich wyboru.

Kandydaci zgłoszeni przez kluby opozycyjne wybierani przez prezydenta nie mieli okazji zaprezentowania wizji funkcjonowania rady i swojej w niej roli.

Wnioski:

Procedura wyboru kandydatów do Rady Mediów Narodowych była pospieszna i nietransparentna.

Sejmowi kandydaci nie mieli możliwości przedstawienia koncepcji swojej roli w radzie i wizji jej funkcjonowania. Przedstawiciele środowisk twórców, producentów radiowych i telewizyjnych, środowiska dziennikarskiego, pracowników mediów publicznych, związków zawodowych, ekspertów i widzów nie mieli możliwości zadania im pytań.

Kandydaci zgłoszeni przez kluby opozycyjne wybierani przez prezydenta nie mieli okazji zaprezentowania wizji funkcjonowania rady i swojej w niej roli. Ani kandydaci, ani prezydent, który ich wybierał, nie stworzyli opinii publicznej możliwości poznania kompetencji kandydatów i zadania im pytań przez przedstawicieli zainteresowanych środowisk.

Bardzo krótka procedura wyboru w sejmie jak i krótki czas na zgłaszanie prezydentowi kandydatów przez kluby opozycyjne uniemożliwiły próbę organizacji obywatelskiego wysłuchania publicznego z ich udziałem.

Rekomendacje

Proces wyboru członków Rady Mediów Narodowych należy zmienić w taki sposób, aby był bardziej przejrzysty i dostępny dla obywateli.  Opinia publiczna ma prawo poznać kompetencje i kwalifikacje kandydatów, uprawniające do sprawowania tej funkcji, oraz ich poglądy w kwestiach dotyczących funkcjonowania mediów publicznych.

W szczególności rekomendujemy:

1) Wprowadzenie zmiany w regulaminie sejmu dot. warunku wyboru przez Sejm po raz pierwszy członków organu (art 30, ust 3 pkt 4) dającego marszałkowi możliwość ustalania terminu składania wniosków  w czasie nie krótszym niż trzydzieści dni[2].

2) Również w przypadku kolejnych wyborów do Rady Mediów Narodowych przypadających za sześć lat oraz w szerszej perspektywie obejmującej wybory na inne najwyższe stanowiska w państwie dokonywane przez sejm w związku z zakończeniem kadencji, zmianę przepisu regulaminu sejmu (art 30, ust 3, pkt 1) dotyczącego długości terminu składania wniosków tak, aby dawał Marszałkowi możliwość ustalania terminu w czasie nie krótszym niż 60 dni przed upływem kadencji[3].

3) Uwzględnienie w procedurze zgłaszania i wyboru członków rady przez prezydenta, zapisanej w Ustawie o Radzie Mediów Narodowych, czasu na zapoznanie się obywateli z kandydatami i możliwość przeprowadzenia otwartego wysłuchania kandydatów.

4) Przestrzeganie przez kluby opozycyjne zgłaszające kandydatów prezydentowi dobrego obyczaju przedstawiania opinii publicznej nie tylko ich nazwisk ale również rzetelnie przygotowanych biogramów.

5) Wprowadzenia zasady publicznego wysłuchania kandydatów do Rady Mediów Narodowych (zarówno tych, których wybiera sejm jak i  tych, których wybiera prezydent) z udziałem przedstawicieli środowisk twórców, producentów radiowych i telewizyjnych, środowiska dziennikarskiego, pracowników mediów publicznych, związków zawodowych, ekspertów i widzów.

6) Wprowadzenie wymogu składania przez kandydatów organom wybierającym not biograficznych według wzoru przygotowanego przez ten organ i dostosowanego do warunków zapisanych w ustawie oraz zawierających dane o wykształceniu, pracy zawodowej, działalności politycznej, społecznej i eksperckiej (wraz z listą publikacji).

——————————————————————-

[1] Dane dotyczące terminów zostały przekazane monitorującym przez kluby poselskie.  Kancelarii Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej potwierdziła dane dotyczące terminów odpowiadając 16 grudnia 2016 roku na pytanie zadane we wniosku o dostęp do informacji publicznej.

[2] Obecnie nie ma żadnych ograniczeń czasowych dot. ustalania  przez Marszałka terminu zgłaszania w przypadku wyboru organu po raz pierwszy.

[3] Obecnie wnioski składa się w terminie 30 dni przed upływem kadencji.

Pełna wersja raportu z monitoringu wyborów do Rady Mediów Narodowych.