PODSUMOWANIE MONITORINGU WYBORU CZŁONKÓW KRAJOWEJ RADY RADIOFONII I TELEWIZJI

logoptefsb-logo-simple-600x600

Monitoring prowadzony był przez Fundację im. Stefana Batorego i Ogólnopolską Federację Organizacji Pozarządowych

Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji jest organem konstytucyjnym stojącym na straży wolności słowa, prawa do informacji, samodzielności nadawców i interesu odbiorców oraz otwartości i pluralistycznego charakteru radiofonii i telewizji. Swoje konstytucyjne obowiązki wypełnia m.in. poprzez wydawanie koncesji na rozpowszechnianie programów radiowych i telewizyjnych, sprawowanie kontroli nad działalnością nadawców i określanie wysokości opłat abonamentowych za używanie odbiorników radiowych i telewizyjnych. Kadencja rady trwa sześć lat. W jej skład wchodzi pięć osób, z których po dwie powołują sejm i prezydent, a  jedną senat. Kadencja rady powołanej w 2010 roku zakończyła się 4 sierpnia 2016 roku.

1. Kandydaci wybierani przez Sejm i Senat
Sposób powołania członków Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji przez sejm i senat został szczegółowo uregulowany w uchwale Sejmu RP z dnia 30 lipca 1992 roku Regulamin Sejmu oraz Uchwale Senatu RP z dnia 23 listopada 1990 roku Regulamin Senatu. Zgodnie z regulaminem wnioski z nazwiskami kandydatów w sejmie są składane  marszałkowi w terminie trzydziestu dni przed upływem kadencji, w senacie marszałek ustala i podaje do wiadomości senatorów początek i koniec okresu składania wniosków tak, aby wnioski były składane nie wcześniej niż trzydzieści dni i nie później niż czternaście dni przed upływem kadencji organów lub członków organów. Procedurę wyboru kandydatów do Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji w senacie zapoczątkowało  ogłoszenie nazwisk kandydatów w druku senackim nr 222 w dniu 5 lipca 2016 roku,  zaś w sejmie w druku sejmowym nr 701 w dniu 7 lipca 2016 roku. Wcześniej marszałek sejmu pismem z dnia 1 lipca 2016 roku wyznaczył klubom i kołom termin składania wniosku na dzień 5 lipca 2016 roku, a marszałek senatu pismem z dnia 16 czerwca wyznaczył termin składania w dniach od 21 czerwca  do   5 lipca 2016 roku.

Z ramienia sejmu cztery kluby parlamentarne Prawa i Sprawiedliwości, Platformy Obywatelskiej, Polskiego Stronnictwa Ludowego i Nowoczesnej zgłosiły sześcioro kandydatów. Klub parlamentarny Prawa i Sprawiedliwości zgłosił Elżbietę Więcławską-Sauk i Witolda Kołodziejskiego, klub Platformy Obywatelskiej Jędrzeja Skrzypczaka i Jolantę Wiśniewską, a klub Polskiego Stronnictwa Ludowego wraz z klubem Nowoczesna zgłosiły Macieja Siembiedę i Artura Andrysiaka.
W senacie po jednym kandydacie zgłosiły klub parlamentarny Platformy Obywatelskiej i klub Prawa i Sprawiedliwości. Byli toTeresa Bochwic (PiS) i Janusz Daszczyński (PO).
W ramach monitoringu zwróciliśmy się mailowo do wszystkich kandydatów zgłoszonych w ramach procedury parlamentarnej o odpowiedzi na pytania zawarte w kwestionariuszu monitoringowym, na podstawie których opracowywane były profile kandydatów. W odpowiedzi czworo kandydatów: Teresa Bochwic, Janusz Daszczyński, Maciej Siembieda i Jędrzej Skrzypczak przesłało wypełniony formularz, jeden – Witold Kołodziejski, przekazał notę biograficzną.

Zaopiniowanie sejmowych kandydatur odbyło się na posiedzeniu sejmowej Komisji Kultury i Środków Przekazu w dniach 19 i 20 lipca 2016 roku. Posiedzenie było zamknięte dla publiczności. Przewodnicząca komisji, posłanka Elżbieta Kruk odmówiła obserwatorom z ramienia Fundacji i OFOP zgody na udział w posiedzeniu.
Przebieg posiedzenia można było obserwować online, dzięki transmisji telewizji parlamentarnej. Podczas posiedzenia posłowie przedstawiciele klubów zgłaszających zaprezentowali sylwetki kandydatów. Mimo obecności na sali wszystkich kandydatów, posłowie nie zadali im ani jednego pytania. Nie przeprowadzono dyskusji na temat przedstawionych kandydatur: ich wiedzy fachowej, kwalifikacji, kompetencji i poglądów na rynek mediów. Obydwa posiedzenia trwały w sumie 34 minuty. Komisja głosowała po kolei nad każdą zaprezentowaną kandydaturą. W wyniku głosowania pozytywnie zaopiniowano kandydatury trójki z sześciorga kandydatów: Jędrzeja Skrzypczaka, Elżbiety Więcławskiej-Sauk i Witolda Kołodziejskiego.
Zaopiniowanie senackich kandydatur odbyło się na posiedzeniu senackiej Komisji Kultury i Środków Przekazu w dniu 19 lipca 2016. Posiedzenie komisji było otwarte, transmitowane online przez telewizję parlamentarną. Podczas wysłuchania kandydaci mieli możliwość przedstawienia swoich kwalifikacji i dorobku oraz poglądów na temat zadań Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji oraz  swojej w niej roli. Uczestniczący w posiedzeniu przedstawiciele Fundacji i OFOP mieli możliwość zadania pytania kandydatom. Kandydaci przedstawili swoje opinie na temat m.in.:
• najważniejszych kierunków działań  Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji w nadchodzącej kadencji po wprowadzeniu zmian prawnych, w tym powołania Rady Mediów Narodowych przejmującej część obowiązków KRRiT, w zakresie ustawowego zadania, jakim jest kształtowanie polityki audiowizualnej państwa;
• przyszłości finansowania mediów publicznych i możliwości ustabilizowania dochodów oddziałów regionalnych telewizji i radiofonii oraz Polskiej Agencji Prasowej;
• zachowania niezależności w trakcie sprawowania funkcji członka Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji w obecnej sytuacji prawnej i politycznej;
• możliwości kontroli i weryfikowania kwalifikacji osób aspirujących do pracy w dziennikarstwie.
Po wysłuchaniu, które trwało ok 2 godzin, komisja zaopiniowała pozytywnie kandydaturę Teresy Bochwic.

Sejm i senat wybierały członków Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji na posiedzeniach plenarnych w dniu 22 lipca 2016 roku. Głosowanie w sejmie odbyło się bez dyskusji nad kandydaturami i bez zadawania kandydatom pytań. Spośród sześciu zgłoszonych kandydatów sejm powołał dwoje kandydatów klubu Prawa i Sprawiedliwości rekomendowanych przez sejmową Komisję Kultury i Środków Przekazu: Witolda Kołodziejskiego (238 głosów za spośród 430 oddanych) i Elżbietę Więcławską-Sauk (237 głosów za spośród 435 oddanych).
Głosowanie w senacie poprzedzone było zadawaniem pytań obydwojgu obecnym na posiedzeniu kandydatom. Po zakończeniu tury pytań do kandydatów Senat wybrał 54 głosami (na 81 oddanych) do Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji Teresę Bochwic, kandydatkę Klubu Prawa i Sprawiedliwości rekomendowaną przez senacką Komisję Kultury i Środków Przekazu.

Procedura wyboru członków Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji trwała w sejmie 15,  a w senacie  17 dni.

Kandydaci senaccy mieli możliwość przedstawienia swoich kwalifikacji i własnego dorobku oraz odpowiadania na pytania senatorów dotyczące wyzwań i problemów rynku medialnego w Polsce podczas otwartego posiedzenia senackiej Komisji Kultury i Środków Przekazu, w którym mogli również uczestniczyć i zadać pytanie przedstawiciele środowisk zainteresowanych wysłuchaniem kandydatów. Kandydaci mieli również możliwość odpowiadania na pytania zdawane przez senatorów podczas posiedzenia plenarnego.
Kandydaci sejmowi nie mieli takiej możliwości. Na zamkniętym dla osób z zewnątrz posiedzeniu opiniująca ich kandydatury sejmowa Komisja Kultury i Środków Przekazu nie dała im szans przedstawienie poglądów na temat kierunków działań Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji w nadchodzącej kadencji czy problemów rynku mediów publicznych.

2. Kandydaci wybierani przez Prezydenta RP
Prezydent korzystając ze swojej prerogatywy, powołuje dwóch członków rady. Procedura wyboru nie jest jawna. O wyborze kandydatów przez prezydenta obywatele dowiadują się z komunikatu kancelarii.

Powołanie członków powinno nastąpić w ustawowo przewidzianym terminie, to znaczy do 4 sierpnia 2016 roku. Z nieznanych przyczyn nominacja nie nastąpiła w tym terminie. Powołanie nowych członków, które ostatecznie odbyło się 12 września 2016 roku, zostało ogłoszone na stronie internetowej 13 września 2016 roku, niemal dwa miesiące po wyborze członków rady przez sejm i senat i 40 dni po zakończeniu kadencji poprzedniej rady. W komunikacie o ich powołaniu zamieszczonym na stronie internetowej Kancelarii Prezydenta podane zostały jedynie ich nazwiska: Janusza Kaweckiego i Andrzeja Sabatowskiego. Ani w komunikacie ani na stronie nie podano informacji biograficznych powołanych przez prezydenta członków rady oraz uzasadnienia ich wyboru. Nominowani przez prezydenta członkowie nie odpowiedzieli na prośbę obserwatorów o wypełnienie kwestionariusza osobowego, na podstawie którego przygotowywane były profile kandydatów. W efekcie profile osobowe mianowanych przez prezydenta członków  Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji zostały opracowane przez zespół monitorujący na podstawie materiałów powszechnie dostępnych.

Wnioski
W związku z brakiem przesłuchania kandydatów, obywatele nie mieli możliwości zapoznania się z kompetencjami osób wybieranych do Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji przez sejm i prezydenta. Bardziej przejrzysty i otwarty był proces wyboru członków rady przez senat. Krótki termin od zgłoszenia kandydatów do wyboru  (siedemnaście dni w senacie i piętnaście dni w  sejmie) uniemożliwił organizację publicznego wysłuchania z ich udziałem.
Należy odnotować, że inaczej niż w przypadku Rady Mediów Narodowych (patrz – link) pięcioro z ośmiorga kandydatów do  Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji zgłoszonych w procedurze parlamentarnej odpowiedziało na prośbę i wypełniło kwestionariusz osobowy (cztery osoby) albo przesłało notę biograficzną (jedna osoba).

Rekomendacje
Proces wyboru członków Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji powinien zostać zmieniony tak, aby był bardziej przejrzysty, a opinia publiczna mogła poznać kompetencje i kwalifikacje kandydatów, dające im tytuł do sprawowania tej funkcji, oraz ich poglądy na sprawy dotyczące funkcjonowania i kontroli rynku mediów czy finansowania mediów publicznych.

W szczególności rekomendujemy:
1) Wprowadzenie większej jawności procedury wyboru członków Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji przez prezydenta. Warto rozważyć wprowadzenie rozwiązania prawnego lub dobrego obyczaju informowania przez prezydenta o przystąpieniu do procedury nominowania, przedstawienia nazwisk osób branych pod uwagę przez prezydenta w procesie podejmowania decyzji oraz dołączenia do informacji ogłaszającej nazwiska osób nominowanych not biograficznych oraz uzasadnienia wyboru.
2) Rozważenie wprowadzenia zmian w regulaminach sejmu i senatu dotyczącego wydłużenia procedury zgłaszania kandydatur, dających marszałkowi możliwość ustalania terminu zgłaszania w czasie nie krótszym niż sześćdziesiąt dni przed upływem kadencji, tak aby było możliwe przeprowadzenie otwartego wysłuchania kandydatów.
3) Wprowadzenie wymogu składania przez kandydatów organom wybierającym not biograficznych według wzoru przygotowanego przez ten organ i dostosowanego do warunków zapisanych w ustawie oraz zawierających dane o wykształceniu, pracy zawodowej, działalności politycznej, społecznej i eksperckiej (wraz z listą publikacji).

Pełna wersja raportu podsumowującego monitoring wyborów do KRRiT